اصحاب و شاگردان

اصحاب امام عسکری محمد بن عثمان بن سعید

شیخ طوسی (ره) در کتاب غیبت، ایشان را از سفرای ممدوح و با عظمت و از وکلای حضرت حجت علیهالسلام معرفی میکند. حضرت در حضور شماری از شیعیان به عثمان بن سعید فرمود تو وکیل و مورد اطمینان ما بر بیت المال هستی و از این شیعیان یمنی آنچه آوردهاند تحویل بگیر. آنگاه محمد بن اسماعیل و علی بن عبدالله که در آن جمع حاضر بودند به امام عرضه داشتند: ای سرور ما، قسم به خدا عثمان از بهترین شیعیان شماست و شما مقام و منزلت او را نزد ما زیاد نمودی و فرمودی او امین و وکیل شما بر مال خداست. حضرت فرمودند: بلی، چنین است و شما شاهد باشید بر اینکه عثمان بن [ صفحه ۲۱۵] سعید، وکیل من است و فرزندش محمد وکیل فرزندم – مهدی و امام شماست [۳۷۵] . باز در کتاب غیبت آمده است که ابوعلی از حضرت عسکری علیهالسلام پرسش نموده است با چه شخصی مراوده و مجالست داشته باشم و قول چه کسی را قبول نمایم؟ امام در پاسخ فرمودند: عمری و پسرش، ثقه هستند؛ پس آنچه ادا میکنند از من ادا میکنند و آنچه را میگویند از من میگویند. پس حرف آنها را گوش بده و از آنها اطاعت کن بدرستی که این دو، ثقه و مامون هستند و این گفتهی امام دهم و یازدهم است [۳۷۶] تذکر این نکته در اینجا بایسته است که امام تصریح به وکالت محمد بن عثمان عمری نکرده است. ولی از روایات چندی که امام دهم و یازدهم علیهماالسلام در وصف محمد بن عثمان ذکر کردهاند و مردم را در حیات و ممات خویش به او و پدرش ارجاع میدادند میتوانیم بهرهگیری کنیم که او از وکلای حضرت به شمار میرود. چرا که مراد ما از وکیل در این مقام صرفا کسی نیست که وجوهات شرعیه را از مردم اخذ میکند. بلکه وکیل و نمایندهی امام در آن شرایط حساس هر شخصی است که ارتباط میان امام و مردم را برقرار میکند و به اصلاح امور دینی و دنیوی مردم میپردازد. اگر چنین باشد محمد بن عثمان یکی از والاترین وکلای حضرت عسکری و حضرت مهدی علیهماالسلام به شمار میآید. نکتههای شایان توجه ۱- از مجموع روایات و اخباری که در این فصل ذکر شد برگرفته میشود که در آن شرایط بحرانی که امام و یارانش همواره در حبس یا زندان بودند یا تحت پیگرد و محاصره قرار داشتند، وجوهات شرعی منبع مهم درآمد اقتصادی امام علیهالسلام به شمار میرفت و امام از این راه به یاری علویان میشتافت و آن اموال را در راه مصالح مسلمانان مصرف میکرد یا به خود وکلا و نمایندگان دستور میداد که آن را در راه اعتلای اسلام به مصرف برسانند. ۲- دستگاه جبار عباسی همواره سعی میکرد که از رسیدن اموال شیعیان به امام جلوگیری کند و اگر بر چنین اموالی اطلاع پیدا میکرد آن را ثبت و ضبط میکرد و بدین طریق وی را در محاصرهی شدید اقتصادی قرار میداد. در غیبت شیخ طوسی (ره) آمده است که سعید بن عثمان عمری را سمان هم میگویند چرا که او به جهت مخفی ماندن [ صفحه ۲۱۶] امور بر دستگاه خلافت، دست به تجارت روغن زد و هنگامی که شیعیان میخواستند حقوق شرعی را به امام برسانند او آن اموال را از محبان اهل بیت علیهمالسلام دریافت میکرد و آنها را در ظروف روغن مخفی مینمود و به امام میرساند، در حالی که این کردار خویش را همراه با تقیه و ترس انجام میداد [۳۷۷] . ملاحظه میشود که دشمن بیمنطق با اینکه همواره امام را تحت پیگرد حکومت خویش داشت اما چون میدانست محبت و ولایت آنها دلهای عاشقان را در مینوردد گرچه هزاران مامور را بر مردم بگمارد، تلاش میکرد تا با حصر اقتصادی امام و یارانش، آنها را تسلیم خواستهی ناحق خویش گرداند. زهی خیال باطل که چنین امری هرگز تحقق نپذیرفت. ۳- برخی از وکلای حضرت از والاترین و برترین انسانهای روزگار خویش بودند و بسیاری از آنها از وکلای ممدوح بودند. همان گونه که شیخ طوسی (ره) بدان اشاره کرد و برخی از آنها چون عثمان بن سعید عمری و فرزندش محمد بن سعید مورد اعتماد و اطمینان امام دهم و یازدهم و حضرت حجت علیهالسلام بودهاند؛ یعنی آنها کوشش داشتند که از بهترین افراد برای نمایندگی و وکالت خویش بهرهگیری کنند. خلاصهی کلام اینکه همهی وکلای حضرت در حین تصدی وکالت مورد اعتماد و وثوق او بودند. اگر چنین نبود هیچ گاه امام عسکری علیهالسلام بیت المال مسلمانان و اموال خداوند را به آنها نمیسپرد. چرا که خدای سبحان در کتاب شریف فرموده است: ان الله یامرکم ان تودوا الامانات الی اهلها [۳۷۸] براستی که خداوند امر کرده است که امانتهای الهی را به اهلش بسپارید. بدین ترتیب، اگر شخصی چون عروه بن یحیی، بعدها از دین حق منحرف شد و راه ضلالت پیمود و اموال حضرتش را برای خویش ضبط کرد و بعدها آنها را به آتش کشید، هیچ عیب و ایرادی بر امام وارد نیست؛ چرا که سپردن امانتهای الهی به انسانهای لایق، از جانب آن در الهی رعایت شده است. زیرا ملاک در واگذاری مناصب، حال کنونی اشخاص است و اگر فردی امانتی را به انسان امین و مومنی سپرد و بعدها آن شخص از راه حق منحرف شد و در امانت خیانت کرد هیچ عقل سلیمی شخص امانت دهنده را [ صفحه ۲۱۷] ملامت نخواهد کرد. چرا که او بر پایهی وظیفه خویش عمل کرده است. [ صفحه ۲۱۹]
برگرفته از کتاب زندگی امام حسن عسکری علیه السلام نوشته آقای علی اکبر جهانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *