آثار

سند تفسیر منسوب به امام حسن عسکری

محمد بن علی بن محمد بن جعفر » : اما سند این تفسیر و بعضی از خصوصیات آن در آغاز خود آن کتاب آمده است، به شرح ذیل
بن دقاق، میگوید: دو شیخ فقیه: ابوالحسن محمد بن احمد بن علی بن حسن بن شاذان، و ابو محمد جعفر بن محمد بن علی قمی،
برای من نقل کردند و گفتند: ابوالحسن محمد بن قاسم مفسر استرابادی خطیب – گفت: ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد و
صفحه ۱۸۶ از ۳۰۲
ابوالحسن علی بن محمد بن سیار که هر دو شیعه امامیه بودند – گفتند: پدران ما شیعه دوازده امامی بودند و گروه زیدی مذهبان در
پیشوای زیدیه ۸ بودیم و او از « الداعی الی الحق » استراباد اکثریت داشتند وما در عهد فرمانروایی حسن بن زید علوی، ملقب به
زیدیه خیلی حرف شنوایی داشت و مردمان زیادی را به خاطر بدگویی ایشان به قتل میرساند و ما بر جان خودمان بیمناک شدیم،
از این رو با تمام کسانمان از استراباد بیرون شدیم و رفتیم به خدمت امام ابو محمد حسن بن علی بن محمد، پدر امام قائم (ع)، و
خانوادهمان را در یکی از کاروانسراها پیاده کردیم و بعد، از امام حسن بن علی اجازه ملاقات خواستیم، امام اجازه فرمود، وقتی که
مرحبا به کسانی که به ما پناه آورده و به حمایت ما پناهنده شدهاند، خداوند سعی شما را قبول » : شرفیاب شدیم و ما را دید، فرمود
ما . « کرد و بیم و ترس شما را بر طرف ساخت و دشمنان شما را از شما بازداشت با راحتی و امنیت جانی و مالی به وطنتان برگردید
از شنیدن سخن امام – با وجود این که در راستی و درستی آن تردیدی نداشتیم – در شگفت شدیم، عرض کردیم: ای امام
بزرگوار! در بین راه، تا وقتی که به شهر و دیار خودمان برسیم، میفرمایید چکنیم؟ و چگونه وارد شهری بشویم که از آن جا فرار
این دو » : کردهایم؟ در حالی که پادشاه آن دیار با شتابها ما را میجوید و ما را بسختی تهدید کرده است. آنگاه امام (ع) فرمود
فرزندتان را نزد ما بگذارید، تا به آنها علمی را بیاموزم که باعث شرافت آنها گردد، و اما شما به حرف سخن چینان و به تهدیدها
اهمیت ندهید، زیرا که خدای عزوجل سعادت شما را کامل خواهد کرد و همانها را وادار خواهد کرد تا از شما نزد کسی که از
ابو یعقوب و ابوالحسن میگویند: پدران ما از امام (ع) دستورهای لازم را گرفتند و بیرون … « دست او فرار کردهاید، شفاعت کنند
شدند و ما را در آن جا گذاشتند و ما به خدمت امام (ع) میرسیدیم و آن حضرت محبتهای پدرانه میفرمود و چون خویشاوندان
هرگاه خبری آمد که خداوند عزوجل پدران شما را کفایت کرده و دشمنانشان » : نزدیک با ما رفتار میکرد، تا این که روزی فرمود
را در برابر ایشان خوار ساخته و وعدهای که به آنها داده بودم راست درآمد، به پاس این لطف خداوند، من به شما تفسیر قرآن
میگویند: با شنیدن «. میآموزم تفسیری مشتمل بر بعضی از اخبار آل محمد (ص) باشد و بدان وسیله خداوند مقام شما را بالا ببرد
سخنان امام، خوشحال شدیم، عرض کردیم: یا بن رسول الله! در آن صورت ما تمام علوم و معانی قرآن را فرا میگیریم؟ فرمود:
از این سخن امام (ع) «. هرگز! بلکه آن مقداری که امام صادق به بعضی از اصحابش آموخت، من میخواهم به شما بیاموزم »
ما جامع خیر کثیریم و به ما فضل » : شادمان گشتیم و عرض کردیم: یا بن رسول الله! شما تمام علوم قرآن را میدانید؟ فرمود
قل لو کان البحر مِداداً » : گستردهای دادهاند، ولیکن با این همه از علم قرآن، بخش بسیار اندکی است، خدای عزوجل میفرماید
۹ بگو که اگر دریا برای نوشتن کلمات پروردگار من « لکلماتِ ربّی لَنَفد البحرُ قبل ان تَنفدَ کلماتِ ربّی و لو رجئنا بمثله مداداً
مرکب شود، پیش از آن که کلمات الهی به آخر رسد، آن دریا خشک خواهد شد، هر چند که دریایی دیگر ضمیمه آن شود! و
۱۰ اگر هر درخت روی . « ولو انّ ما فِی الارضِ من شجره اٍقلامٌ و البحرُ یمدّه من بعدِه سبعۀُ أَبحر مانفدت کلماتُ اللّه » : میفرماید
زمین قلم و آب دریا به اضافه هفت دریای دیگر مداد گردند باز نگارش کلمات خدا ناتمام بماند. این است علم قرآن و معانی آن
و عجایب نهفته در آن، پس شما چه میبینید ۱۱ نسبت به مقداری که من از مجموعه قرآن دریافت کردهام؟ عرض کردند: با این
همه مقداری که شما دریافت کردهاید، خداوند بدان وسیله شما را بر تمام کسانی که به مقدار شما علم ندارند و به اندازه شما
درک نمیکنند، برتری و فضیلت داده است. میگویند: ما از نزد امام (ع) بیرون نشدیم تا این که پیکی از جانب پدران ما نامهای
آورد که در آن نامه آمده بود که حسن بن زید علوی مردی را به خاطر سخن چینی علیه همان افراد زیدی مذهب، به قتل رسانده و
اموالش را مصادره کرده است و بعد نامههایی از اطراف و اکناف به خط زیدی مذهبان، مبنی بر نکوهش و توبیخ فراوان نسبت به
آن عمل، رسیده و خاطرنشان کرده است که آن مقتول بالاترین فرد زیدی مذهبان روی زمین بوده است و سخن چینان به خاطر
فضیلت و ثروت او بدگویی کردهاند از این رو حسن بن زید از آنها تشکر کرده و دستور داده است بینیها و گوشهای سخن چینان را
بریدهاند و بعضی از آنها عبرت گشته و برخی دیگر فرار کردهاند و حاکم علوی نیز پشیمان شده و استغفار کرده و بعد از پس دادن
صفحه ۱۸۷ از ۳۰۲
اموال آن مقتول به ورثه، اموال زیادی را صدقه داده و چندین برابر دیه مقتول را به ورثه پرداخته و از آنها حلیت خواست است، و
ورثه مقتول هم گفتهاند: اما دیه را ما به تو بخشیدیم، اما خون مقتول مال ما نیست بلکه مال خود اوست، خداوند حاکم است. آن
داعی الی » علوی در پیشگاه خدا نذر کرده است که دیگر متعرض پیروان مذاهب نشود. و در نامه پدران ایشان چنین آمده بود که
حسن بن زید شخصاً یکی از ندیمانش را با امان نامه مهر شده نزد ما فرستاده و اموال ما را ضمانت کرده که به ما باز گرداند « الحق
و ضرر و زیانی که به ما رسیده جبران کند و ما به شهر بر میگردیم، او به وعده خود نسبت به ما وفا خواهد کرد. امام (ع) فرمود:
همین که روز دهم (از آن روز) شد، نامه پدران ما رسید که داعی الی الحق، به تمام وعدههایی . « براستی که وعده خدا حق است »
که داده بود، وفا کرد. و به ما دستور داده بودند که در خدمت امام (ع)، امامی که برکاتش فراوان و وعدهاش راست است، باشید.
«. اکنون وقت آن فرا رسیده است تا به وعده تفسیر قرآن که داده بودم عمل کنم » : وقتی که امام از مضمون نامه مطلع شد، فرمود
من هر روز مقداری از آن را تعیین میکنم و شما موظفید که بنویسید، همراه من باشید و از این مقدار بهرهای که از » : سپس فرمودند
نخستین چیزی را که امام (ع)، برای ما املا فرمود، احادیثی در فضیلت قرآن «. سعادت خداوند نصیب شما کرده است، پاس بدارید
و اهل قرآن بود، سپس تفسیر قرآن را املا کرد و ما در مدت اقامت نزد آن حضرت، هر چه فرمود، نوشتیم و آن مدت، هفت سال
…« بود که هر روز به مقداری که ما میتوانستیم نوشتیم
برگرفته از کتاب دانستنی های امام حسن عسکری علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *