سیره عملی و رفتاری

سیره امام عسکری – اعلام موضع در برابر جریانهای انحرافی

هدایتگران باید گروههای مختلف جامعه خویش را به خوبی بشناسند و از مواضع و افکار آنان به خوبی مطلع باشند تا بتوانند با هر
یک متناسب با اندیشه و ایده هایشان برخورد مناسب را تدارک ببینند؛ زیرا همواره هدایتگران الهی مخالفان زیادی داشته و دارند:
از سوی دیگر «. و این چنین برای هر پیامبری دشمنی از گناهکاران قرار دادیم » ؛(۲۰) « وَکَذلِکَ جَعَلْنا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوّا مِنَ الْمُجْرِمینَ »
مخالفان دین الهی نیز هیچ گاه یکسان نبودهاند، بلکه هر یک مرام و گرایش و افکار خاصی داشتهاند. امام حسن عسکری علیه
السلام با آگاهی کامل از جریانهای عصر، مواضع خود را اعلام میکرد و به این طریق گروههای زیادی از مردم را از سرگردانی
نجات میداد. نمونه هایی از اعلام مواضع حضرت چنین است: الف) واقفیها واقفیان سلسله امامت را تا حضرت موسی بن جعفر
علیهماالسلام میپذیرند و بنیانگذاران آن تعدادی از یاران امام صادق و کاظم علیهماالسلام بودند و از جمله آنان، زیاد بن مروان،
علی بن ابی حمزه و عثمان بن عیسی میباشند. دلیل توقف آنان، دلبستگی به اموال زیادی بود که باید به امام بعدی میسپردند.
صفحه ۱۳۹ از ۳۰۲
شیخ طوسی مینویسد: بعد از شهادت امام موسی بن جعفر علیهماالسلام هفتاد هزار دینار نزد زیاد قندی و سی هزار دینار و پنج کنیز
و خانهای در مصر نزد عثمان بن عیسی رواسی بود. امام رضا علیه السلام آنها را طلب کرد. ابن ابی حمزه امامت او را منکر شد و
اموال را نداد. زیاد قندی همچنین کرد. ولی عثمان بن عیسی ضمن نامهای به امام رضا علیه السلام نوشت: پدرت از دنیا نرفته و
همچنان زنده است و کسی که بگوید او مرده، سخن بیهودهای گفته است (… ۲۱ ) امام حسن عسکری علیه السلام در خصوص این
گروه منحرف بارها اعلام موضع کرد و افراد زیادی را از ورطه انحراف آزاد کرد. احمد بن مطهر میگوید: یکی از یاران ما از
مردم جبل (قهستان) به ابومحمد علیه السلام نامهای نوشت و پرسید: کسانی را که در مورد امامت موسی بن جعفر علیهماالسلام
توقف کرده (و جانشین او را نپذیرفتهاند) دوست داری یا از آنان بیزاری میجویی؟ حضرت پاسخ داد: آیا برای عمویت آمرزش
میخواهی! خداوند عمویت را نیامرزد. از او بیزاری بجوی و من در پیشگاه خدا از آنها بیزاری میجویم. با آنها سر دوستی نداشته
باش، از بیمارانشان عیادت نکن، در تشییع جنازههایشان حاضر نشو و هرگز بر جنازههای آنها نماز مگزار. خواه امامی را از ناحیه
خدا انکار کرده باشند، خواه امامی را که امامتش از سوی خدا نیست، بر امامان افزوده باشند، یا قائل به تثلیث (سه خدایی) باشند.
کسی که امامتِ آخرین فرد ما را انکار کند، گویا امامت اولین ما را انکار کرده و کسی که تعداد ما را اضافه بداند، مانند کسی
۲۲ ) شخص سؤال کننده نمیدانست که عمویش واقفی است و ) «. است که از تعداد ما کاسته است و امامت ما را انکار کرده است
امام با این روش او را از این موضوع مطلع کرد. ب) صوفیه گروه منحرف دیگر در عصر امام، صوفیه بودند؛ جماعتی که از ابتدای
پیدایش به دست ابوهاشم کوفی، عدهای از مسلمانان را فریب داد و از اسلام راستین منحرف ساخت. امام عسکری علیه السلام
درباره آنان و رئیس قومشان، حدیثی از امام صادق علیه السلام را یادآوری فرمود: از امام جعفر صادق علیه السلام درباره ابوهاشم
(کوفی) سؤال شد. فرمود: فردی بسیار فاسد العقیده بود. مسلکی به نام تصوف اختراع کرد و آن را مرکزی برای اعتقادات پلید خود
قرار داد. ( ۲۳ ) ج) ثنویه این فرقه منحرف در زمان امام عسکری علیه السلام پدید آمد و به نوشته مجمع البحرین: آنها فرقهای از
مجوساند و به دو اصل خیر و شر (نور و ظلمت) و پیامبری حضرت ابراهیم علیه السلام معتقدند. ( ۲۴ ) امام حسن عسکری علیه
السلام نسبت به این گروه بسیار حساس بود. شیخ حر عاملی از کشف الغمه از ابوسهل بلخی نقل میکند: یکی از یاران نامهای به
( رَحِمَ اللّه والِدَتَکَ وَالتّاءُ مَنْقُوطَۀٌ؛ ( ۲۵ » : امام نوشت و درخواست کرد درباره پدر و مادرش دعا کند. امام علیه السلام چنین نوشت
یعنی کلمه تاء دو نقطه است نه یاء که والدیک بشود. چون پدرش ثنوی بود و امام «. خداوند مادرت را بیامرزد و تاء دو نقطه است
نمیخواست برای پدر او دعا کند. د) مفوّضه این گروه معتقد بودند خداوند حضرت محمد صلیالله علیه وآله را آفرید و آفرینش
( دنیا را به او سپرد و او هم عهدهدار آفرینش هر چه در دنیاست، شد. برخی هم گفتهاند این کار به علی علیه السلام سپرده شد. ( ۲۶
شیخ صدوق مینویسد: به اعتقاد ما غُلات و مفوّضه به خدای عزوجل کفر ورزیدهاند و از یهود و نصارا و مجوس و قدریه و
حروریه و کلیه بدعت گذاران و منحرفان بدترند. ( ۲۷ ) امام حسن عسکری علیه السلام به شیوههای گوناگون درباره آنان اعلام
موضع میکرد که از نمونههای شگفتانگیز آن پاسخ توسط فرزند خردسالش (امام عصر علیه السلام) در حضور حضرت میباشد.
گروهی از مفوضه، کامل بن ابراهیم مدنی را نزد ابومحمد علیه السلام فرستادند. وی وارد شد و کنار دری که پرده داشت نشست.
همان لحظه نسیمی وزید و گوشه پرده کنار رفت. کودکی چهار ساله را دید که گفت: ای کامل بن ابراهیم! گفت: بلی ای مولای
من! آن کودک فرمود: نزد ولی اللّه آمدهای که … درباره سخن مفوضه بپرسی؟ آنان دروغ گفتند. بلکه دلهای ما ظرف مشیّت و
۲۸ ) آن گاه امام ) . «ُ وَما تَشاؤُونَ اِلاّ اَنْ یَشاءَ اللّه » : اراده خدای عزوجل است. هرگاه بخواهد، ما هم میخواهیم و خداوند میفرماید
عسکری به او فرمود: چرا نشستهای؟ پاسخت را داد، برخیز! ( ۲۹ ) ه) قیام صاحب الزنج (فتنه ای سیاسی) در کنار انحرافات اعتقادی و
فرهنگی، از فتنههای سیاسی نیز نباید غافل ماند که مشهورترین آنها قیام صاحب الزنج است. رهبری این قیام را شخصی فاسد و
منحرف به عهده داشت که خود را علی بن محمد بن احمد بن عیسی بن زید بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب میخواند. به
صفحه ۱۴۰ از ۳۰۲
در شب ۵ شنبه ۲۷ رمضان ۲۵۵ در بئر نحْل بین شهر الفتح و کرخِ بصره قیام کرد. تاریخ نگاران به اتفاق وی را » گفته مسعودی
۳۰ ) وی به هوادارانش میگفت: نبوت به من عرضه شد، ولی نپذیرفتم، ) «. علوی نمیدانند و دیدگاهش همان دیدگاه خوارج بود
چون مشکلاتی داشت که ترسیدم تحمل آنها را نداشته باشم. ( ۳۱ ) بر اثر قیام وی خسارات زیادی به مردم بصره وارد شد. وی چند
بار به آن شهر حمله کرد و تعداد زیادی را کشت و دارایی مردم را غارت کرد و مسجد جامع را آتش زد. جنگ وی با حکومت
عباسی حدود چهارده سال و چهار ماه و شش روز طول کشید و با قتل وی توسط موفّق خلیفه عباسی ( ۲۷۰ ه. ق) قیام خاتمه یافت.
وی خود را به دلایل متعدد به اهل بیت علیهم السلام منتسب میکرد، ولی امام عسکری علیه السلام علاوه بر تأیید نکردن قیام وی،
با اعلام موضع، شیعیان را از انحراف و خطر میرهانید. از جمله، محمد بن صالح خثعمی میگفت: تصمیم گرفتم ضمن نامهای از
ابومحمد علیه السلام درباره صاحب الزنج بپرسم، ولی فراموش کردم. امام در جواب نامه علاوه بر سؤالهای مکتوب من، نوشته بود:
۳۲ ) مرحوم محدث قمی مینویسد: امام علیه السلام نسبت او را به اهلبیت نفی کرد. بنابراین، از ) «. و صاحب الزنج از ما نیست ..»
( حیث نَسب و مذهب و عمل نیز نفی شده است. ( ۳۳
برگرفته از کتاب دانستنی های امام حسن عسکری علیه السلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *